Prawo rodzinne w Gorzowie – dzieci, alimenty i ochrona przed przemocą

Większość spraw rodzinnych mieszkańców Gorzowa Wielkopolskiego rozpoznaje sąd rodzinny w Sądzie Rejonowym przy ul. Chopina 52. Obejmuje to alimenty, kontakty z dzieckiem, ustalenie jego miejsca zamieszkania, władzę rodzicielską i ojcostwo. Rozwody i separacje trafiają przede wszystkim do Sądu Okręgowego przy ul. Mieszka I 33.

Pozew o alimenty jest wolny od opłat, natomiast wniosek o kontakty kosztuje 100 zł. Osoba doznająca przemocy domowej może otrzymać ochronę jeszcze tego samego dnia. Policja może nakazać sprawcy opuszczenie mieszkania na 14 dni, a w tym okresie można wystąpić do sądu o ochronę na dłużej.

Mapa spraw rodzinnych – który sąd w Gorzowie i okolicach

Sprawy rodzinne dzielą się na dwie grupy. Rozwody i separacje rozpoznaje Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim, orzekając przy tym także o dzieciach, alimentach i mieszkaniu. Pozostałe sprawy dotyczące dzieci i obowiązków rodzinnych trafiają do sądów rejonowych. W okręgu gorzowskim działają one w Gorzowie Wielkopolskim, Strzelcach Krajeńskich, Słubicach, Międzyrzeczu i Sulęcinie.

Właściwość sądu zależy od rodzaju sprawy:

Sprawa Właściwy sąd Opłata
alimenty na dziecko sąd rejonowy miejsca zamieszkania pozwanego albo, z wyboru, dziecka brak dla dochodzącego alimentów
kontakty, miejsce zamieszkania dziecka, władza rodzicielska sąd rejonowy miejsca zamieszkania dziecka 100 zł od wniosku
zgoda sądu na istotne sprawy dziecka, np. paszport, zmiana szkoły, wyjazd za granicę sąd rejonowy miejsca zamieszkania dziecka zależnie od rodzaju wniosku
ustalenie ojcostwa wraz z alimentami sąd rejonowy, także miejsca zamieszkania dziecka brak dla dziecka
zobowiązanie sprawcy przemocy do opuszczenia mieszkania sąd rejonowy miejsca położenia mieszkania zależnie od sytuacji
rozwód i separacja Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim 600 zł

Apelacje i zażalenia od orzeczeń sądów rejonowych rozpoznaje Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim. Od wyroków tego sądu w sprawach rozwodowych odwołania trafiają do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie.

Jedna sprawa rzadko ogranicza się do jednego wniosku. Ojciec występujący o częstsze kontakty z dzieckiem może jednocześnie otrzymać wniosek o podwyższenie alimentów. Matka planująca wyjazd z dzieckiem do pracy w Niemczech musi również zaproponować nowy harmonogram kontaktów. Przed wszczęciem postępowania trzeba więc ustalić rzeczywisty zakres sporu.

Alimenty – od pozwu do funduszu alimentacyjnego

Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego rodzica. Znaczenie mają możliwości, a nie wyłącznie osiągane dochody. Rodzic, który bez uzasadnienia zrezygnował z dobrze płatnej pracy, nie obniży alimentów samym wskazaniem niższej pensji.

W sprawie istotne są dokumenty. Do pozwu można dołączyć zestawienie miesięcznych wydatków na dziecko, obejmujące:

  • przedszkole lub szkołę;
  • zajęcia dodatkowe;
  • leczenie;
  • odzież;
  • udział w opłatach za mieszkanie.

Wydatki powinny być udokumentowane rachunkami. Sąd nie zasądzi więcej, niż zostanie wykazane. Wraz z pozwem można złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas postępowania. Sąd zwykle rozpoznaje go szybko, a postanowienie nadaje się do natychmiastowej egzekucji.

Jeśli zasądzone alimenty nie są płacone, wierzyciel zwraca się do komornika. Gdy egzekucja jest bezskuteczna, rodzina może ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

  • Od 1 października 2026 r. kryterium dochodowe wynosi 1665 zł netto na osobę w rodzinie.
  • Maksymalne świadczenie to 1000 zł miesięcznie na dziecko.
  • Przekroczenie kryterium nie wyklucza świadczenia, lecz zmniejsza je o kwotę przekroczenia.

Wniosek składa się w gminie właściwej dla miejsca zamieszkania dziecka. Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów, gdy zaległość przekracza równowartość trzech świadczeń okresowych, stanowi przestępstwo określone w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Przykład modelowy: pani Karolina mieszka z ośmioletnim synem w Gorzowie, a ojciec dziecka od dwóch lat pracuje w Niemczech i przestał płacić alimenty. Pani Karolina wnosi pozew do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania syna. Dołącza wniosek o zabezpieczenie oraz dowody zatrudnienia ojca w niemieckiej firmie. Wyrok polskiego sądu może być wykonywany w Niemczech na podstawie unijnych przepisów o alimentach. Wniosek o egzekucję za granicą można złożyć za pośrednictwem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim, który pełni funkcję organu centralnego w transgranicznych sprawach alimentacyjnych. Zanim pieniądze zaczną wpływać z Niemiec, pani Karolina może ubiegać się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Przepisy uznają za bezskuteczną również egzekucję, której nie można wszcząć ani prowadzić przeciwko dłużnikowi przebywającemu za granicą.

Kontakty i miejsce zamieszkania dziecka

Spory dotyczące miejsca zamieszkania dziecka i częstotliwości spotkań z drugim rodzicem budzą wiele emocji. Sąd rozstrzyga je, kierując się dobrem dziecka. Argumenty o winie za rozpad związku mają w tych sprawach niewielkie znaczenie.

Rodzice, którzy potrafią się porozumieć, mogą przedstawić sądowi wspólny plan kontaktów. Sąd go uwzględni, jeśli jest zgodny z dobrem dziecka i dostatecznie precyzyjny, by można go było wykonać. Harmonogram powinien wskazywać dni, godziny, miejsce odbioru dziecka oraz zasady dotyczące świąt, ferii i wakacji.

W razie braku porozumienia sąd zbiera informacje o rodzinie, zwykle przez wywiad kuratora. W trudniejszych sprawach zleca opinię opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów działającego przy Sądzie Okręgowym w Gorzowie Wielkopolskim. Może także wysłuchać dziecko, jeśli pozwalają na to jego rozwój i dojrzałość. Wysłuchanie odbywa się w przyjaznych warunkach, poza salą rozpraw.

Jeśli interesy dziecka i rodzica są sprzeczne, sąd może ustanowić dla dziecka reprezentanta. Co do zasady jest nim adwokat lub radca prawny posiadający wiedzę o sprawach dzieci.

Ustalone sądownie kontakty należy realizować. Gdy rodzic, z którym mieszka dziecko, je utrudnia, drugi może wystąpić o egzekucję. Postępowanie ma dwa etapy:

  1. Sąd najpierw zagraża nakazaniem zapłaty określonej sumy za każde naruszenie.
  2. Jeżeli naruszenia się powtarzają, nakazuje zapłatę tej sumy.

W skrajnych przypadkach sąd może zmienić ustalenia dotyczące miejsca zamieszkania dziecka lub ograniczyć władzę rodzicielską.

Przykład modelowy: pan Paweł mieszka w Witnicy, a jego była partnerka z córką w Gorzowie. Od kilku miesięcy matka odwołuje spotkania, powołując się na chorobę dziecka albo wyjazdy. Pan Paweł wnosi do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim o ustalenie kontaktów według dokładnego harmonogramu oraz o zabezpieczenie na czas postępowania. Postanowienie zabezpieczające daje mu tytuł do egzekucji przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Jeśli matka nadal będzie utrudniała spotkania, ojciec może od razu wystąpić o zagrożenie nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej.

Wyjazd z dzieckiem do Niemiec i inne istotne sprawy dziecka

Rodzice mający pełnię władzy rodzicielskiej wspólnie decydują o istotnych sprawach dziecka. Należą do nich między innymi wyrobienie paszportu, zmiana szkoły, poważne leczenie i stała przeprowadzka za granicę.

W regionie przygranicznym częstym przedmiotem sporu jest wyjazd do Niemiec. Rodzic, który przeprowadza się z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica albo sądu, ryzykuje uznanie tego za uprowadzenie dziecka w rozumieniu konwencji haskiej. Niemiecki sąd może wówczas nakazać powrót dziecka do Polski.

Bezpieczniej wystąpić do sądu rodzinnego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Wniosek powinien zawierać:

  • argumenty wskazujące, dlaczego wyjazd służy dobru dziecka, np. szkołę, opiekę i warunki życia;
  • nowy harmonogram kontaktów uwzględniający weekendy, ferie i wakacje;
  • propozycję podziału kosztów dojazdów.

Rodzic pozostający w Polsce, którego dziecko wywieziono bez zgody, powinien działać szybko. Wniosek o powrót dziecka składa się za pośrednictwem Ministerstwa Sprawiedliwości jako organu centralnego. Czas ma tutaj kluczowe znaczenie.

Ojcostwo – uznanie, ustalenie, zaprzeczenie

Gdy rodzice nie są małżeństwem, najprostszym sposobem potwierdzenia ojcostwa jest uznanie go przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Można to zrobić jeszcze przed narodzinami dziecka. Jeśli ojciec nie chce go uznać, sądowego ustalenia ojcostwa mogą żądać dziecko, matka albo domniemany ojciec. Zwykle podstawowym dowodem jest badanie DNA. Wraz z ustaleniem ojcostwa można dochodzić alimentów, a o ich zabezpieczenie wystąpić nawet przed urodzeniem dziecka.

Zaprzeczenie ojcostwa wymaga pilnowania terminów. Mąż matki, który dowiedział się, że dziecko nie pochodzi od niego, ma od tej chwili rok na wniesienie powództwa, najpóźniej do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Po upływie terminu nawet jednoznaczny wynik badania genetycznego nie pozwala mu już samodzielnie wnieść sprawy do sądu.

Przemoc domowa – jak szybko uzyskać ochronę

Prawo przewiduje kilka równoległych sposobów ochrony przed przemocą domową, z których można skorzystać, zanim sytuacja stanie się krytyczna:

  • Interwencja policji. Funkcjonariusze mogą wszcząć procedurę Niebieskiej Karty. Gdy sprawca zagraża życiu lub zdrowiu, mogą wydać nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i zakaz zbliżania się. Nakaz obowiązuje 14 dni.
  • Wniosek do sądu cywilnego. Na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd rejonowy właściwy dla miejsca położenia mieszkania zobowiązał sprawcę do jego opuszczenia lub zakazał zbliżania się. Sprawa powinna zakończyć się w ciągu miesiąca, a wniosek o zabezpieczenie sąd rozpoznaje w ciągu 48 godzin. Wystąpienie do sądu w okresie obowiązywania policyjnego nakazu umożliwia przedłużenie ochrony.
  • Zawiadomienie o przestępstwie. Znęcanie się nad osobą najbliższą jest przestępstwem ściganym z urzędu. W postępowaniu karnym prokurator, a następnie sąd, mogą nakazać opuszczenie lokalu i zakazać kontaktu jako środki zapobiegawcze.

Można korzystać z tych środków równolegle. Postanowienie sądu cywilnego zapewnia szybką ochronę mieszkaniową, natomiast postępowanie karne może zakończyć się skazaniem istotnym również dla sprawy rozwodowej lub dotyczącej władzy rodzicielskiej.

Pomoc prawna w Gorzowie – kiedy wystarczy porada, a kiedy pełnomocnik

Wiele spraw rodzinnych można prowadzić samodzielnie, ponieważ pozew o alimenty i wniosek o kontakty nie wymagają udziału profesjonalnego pełnomocnika. Jego pomoc ma szczególne znaczenie, gdy:

  • drugi rodzic korzysta z pomocy prawnika;
  • sprawa ma element zagraniczny;
  • występuje przemoc;
  • trzeba pilnie uzyskać zabezpieczenie i przygotować się do badania przez zespół specjalistów.

Punkty nieodpłatnej pomocy prawnej prowadzone przez miasto Gorzów Wielkopolski i powiat gorzowski udzielają bezpłatnych porad oraz pomagają przygotować projekt pisma. Wystarczy oświadczenie o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy. Osoba, której nie stać na prawnika, może ponadto wnieść do sądu o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, dołączając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach.

Adwokaci działający w Gorzowie należą do Izby Adwokackiej w Zielonej Górze. Można zweryfikować ich w Krajowym Rejestrze Adwokatów i Aplikantów Adwokackich, a radców prawnych w wyszukiwarce samorządu radcowskiego.

Prawo rodzinne w Gorzowie obejmuje przede wszystkim sprawy prowadzone przez sąd rodzinny w sądzie rejonowym: alimenty, kontakty, ojcostwo i ochronę przed przemocą. Dochodzi do nich wymiar transgraniczny, gdy jeden z rodziców mieszka lub pracuje po drugiej stronie Odry. Znaczenie ma szybkie działanie: złożenie wniosku o zabezpieczenie wraz z pozwem, dochowanie terminów w sprawach o ojcostwo oraz uzyskanie zgody drugiego rodzica lub sądu przed przeprowadzką z dzieckiem. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej; konkretną sprawę rodzinną można omówić z adwokatem lub radcą prawnym albo w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.

r.pr. Joanna Jolanta Kołecka-Kwaśnik
Autor

r.pr. Joanna Jolanta Kołecka-Kwaśnik

radca prawny (nr wpisu ZG-863)

w zawodzie od 2014 r. · 12 lat doświadczeniazweryfikowany profil

Radca prawny w Gorzowie Wielkopolskim, nr wpisu ZG-863 w OIRP w Zielonej Górze (wpis 2021). Doświadczenie zawodowe zdobywa od 2014 r., m.in. w kancelariach radcowskich i kancelarii syndyka; prowadzi własną kancelarię i zajmuje się prawem rodzinnym, cywilnym, gospodarczym i upadłościowym.

Obszary wiedzy
prawo rodzinnerozwodypodział majątkuprawo cywilnespadkiprawo pracyprawo gospodarczespółki handlowe+4 więcej
Profil autora →
Data publikacji:
Ostatnia aktualizacja: